Honden zijn dieren met emoties. Ze kunnen dus wel degelijk emoties als verdriet of angst ervaren. Maar veel hondeneigenaren zijn bang dat als ze hun hond aandacht geven of troosten bij het ervaren van angst of verdriet, ze het gedrag erger maken en ze de angst “belonen”. Hoe zit dit? Mag je je hond troosten of kan je dat beter niet doen?
Kan je angst belonen?
Laat ik meteen de grootste mythe uit de wereld helpen: angst is een gevoel, geen keuze. Dat maakt ook dat honden dit gedrag niet bewust inzetten om jouw aandacht te krijgen. Emoties zijn geen trucje, de emoties van je hond zijn echt.
Dat maakt ook dat als je je hond helpt, begeleidt of troost bij angst, je niet bang hoeft te zijn dat hij de volgende keer denkt: “Laat ik weer even doen alsof ik bang ben, want dan krijg ik aandacht!” Natuurlijk kunnen honden trucjes inzetten om bepaalde dingen voor elkaar te krijgen. Denk aan een hond die heeft geleerd dat als hij zijn kop tegen je hand aanduwt, dat jij hem dan gaat aaien. Die hond zal ongetwijfeld constant zijn kop tegen je hand aanduwen, omdat hij weet dat hij daarmee iets leuks voor elkaar krijgt.
Maar dit gedrag komt niet voort uit angst. Dit gedrag komt voort uit een bepaalde verwachting of hoop. En dat is helemaal niet aan de hand bij een hond die angst ervaart. Die zet zijn angst niet in om vanuit jou troost te krijgen. Waarom zou hij dat doen? Angst is helemaal niet leuk. Je hond zet zijn angst dus niet in om jouw aandacht te krijgen, en dus hoef je niet bang te zijn dat het helpen van je hond de angst beloont.
Moet je een bange hond negeren?
Maar er zit wel een verschil in je hond helpen als hij bang is, en de angst ruimte geven.
Stel je voor dat je hond extreem bang is voor vuurwerk en er wordt geknald in de wijk. Als jij dan helemaal meegaat in de emotie, zelf ook onrustig wordt en als het ware paniekerig gaat reageren op de paniek van je hond, dan ga je in feite de angst ruimte geven. Je gaat bevestigen dat de situatie inderdaad súper eng is. En je kunt je voorstellen dat dat niet heel helpend is.
Betekent dat dan dat je een bange hond beter kunt negeren? Nee! Een hond die doodsbang is voor vuurwerk, laat ik niet aan z’n lot over. Je gaat erbij zitten. Je ondersteunt hem door zelf kalm te blijven en uit te stralen dat jij de situatie onder controle hebt. Je biedt nabijheid, rust en veiligheid door bij je hond te zijn. Maar je blijft zelf wel kalm en gaat dus niet mee in de emotie van je hond. En dan is troosten natuurlijk prima!
Een menselijk voorbeeld om het nog wat beter te begrijpen…
Laat ik het even uitleggen aan de hand van een menselijk voorbeeld, vaak werkt dat voor ons begrip nóg wat beter.
Toen mijn oudste zoon (inmiddels bijna 9 jaar) voor het eerst naar school ging, vond hij dat súper spannend. De eerste schooldag had hij een knoop in zijn maag, zag hij enorm tegen de schooldag op en fietsten we met een krijsend mannetje naar school toe. Ik kon toen verschillende dingen doen:
- De schooldag cancelen. Maar daarmee leer ik hem niet zijn angst overwinnen en ontneem ik hem de ervaring dat iets wat je heel spannend vindt uiteindelijk toch mee kan vallen. Hoewel soms iets niet doen heus ook wél een goede oplossing kan zijn, was dat in dit geval niet helpend.
- Ik kon ook meegaan in het gevoel: “Ja lieverd, wat is het eng, he? Dat je niet weet wie je juf is, dat je de kindjes niet kent. Poe, ik zou er ook een knoop in mijn maag van hebben. Het is ook hartstikke eng!” Wat ik dan doe, is de angst bevestigen en groter maken. Ik erken het gevoel (wat goed is), maar ga er vervolgens in mee. En dat vergroot de angst en creëert geen vertrouwen.
- Het gevoel erkennen, maar ook vertrouwen uitspreken. Angst hoort bij het leven en angst mag er zijn. Uitspreken en erkennen dat die angst er is, is helemaal oké. En dat heb ik ook tegen mijn zoontje gezegd: “Je mag het spannend vinden, dat is normaal.” En tegelijkertijd bleef ik zelf kalm, omdat ik wist dat school een oké plek is waar hij zich veilig mag gaan voelen. En dat vertelde ik hem ook: “Nu is het spannend, omdat het nieuw is. Maar misschien kom je vanmiddag wel heel blij thuis omdat je het heel leuk hebt gehad. Ik ben benieuwd naar je ervaring vandaag!” Ik erken de angst, maar maak hem niet groter.
Dit laatste is precies wat je hond ook nodig heeft. Niet per se in woorden, maar wel in wat jij uitstraalt. De angst mag er zijn (daarom bied je ook nabijheid en troost), maar je blijft zelf kalm en straalt uit dat jij niet bang bent. En dat heeft een positieve invloed op je hond.
Wat gebeurt er in het lijf van je hond als hij bang is?
Angst is iets heel irrationeels. Er valt niet mee te discussiëren. Het is er gewoon en er gebeurt van alles in het lijf wat die angst heel “echt” maakt.
Als je hond bang is, maakt het lijf adrenaline en cortisol aan. Het lichaam schakelt als het ware over op de overlevingsstand en door stresshormonen aan te maken, maakt je hond zich klaar om direct te kunnen reageren op gevaar.
Op zo’n moment staat je hond niet meer open voor leerervaringen. Hij staat puur en alleen klaar om direct te kunnen reageren op hetgeen waar hij bang voor is. Een hond die bang is, kan niet meer rustig nadenken. Hij reageert puur vanuit emotie en instinct. Je hond corrigeren helpt niet; je hond overmatig bevestigen in zijn angst, maakt de angst alleen maar groter.
Wat doe je als je hond bang is?
Oké, niet de angst bevestigen dus. En ook niet boos worden. Maar wat moet je dan doen als je hond bang is?
Het enige waar een bange hond behoefte aan heeft, is veiligheid. Alleen als je hond veiligheid ervaart, kunnen die stresshormonen zakken. Hoe je veiligheid creëert, hangt van de situatie af. Je kunt afstand nemen van de prikkel, je kunt steun bieden door je hond vast te houden, of je hond rustig aan laten ervaren dat hetgeen wat zo eng leek, helemaal niet eng is. Maar forceer niks – dat zal de spanning alleen maar vergroten.
Mag je je hond troosten als hij bang is?
Onthoud dat troosten de angst van je hond niet veroorzaakt. De angst was er al. De angst begon niet toen je je hond troostte. De angst begon eerder. En dus is troosten niet het probleem bij angst.
Máár onthoud dus ook dat als jij óók de indruk wekt dat de situatie heel spannend is, je geen veiligheid creëert voor je hond.
Als jullie buiten een lastige prikkel tegenkomen en jij vlucht er ook van weg, leert je hond niet om zich veilig te voelen. Hij leert dat vluchten werkt als je bang bent.
Als je hond bang is voor vuurwerk en jij gaat naast hem zitten stressen omdat je zelf stress krijgt van de angst van je hond, leert je hond niet dat hij veilig is bij jou. Jij bent namelijk net zo gestrest als hij en dus wek je de indruk dat er inderdaad alle reden is om bang te zijn.
Als jouw hond het spannend vindt om over een bruggetje heen te lopen en jij forceert hem door hem er overheen te sleuren, leert hij dat jij dwars door zijn angst heen gaat en jij dus geen veiligheid creëert. Dat helpt niet.
De balans ligt in erkennen dat de angst er is (je mag bang zijn), op passende afstand gaan staan (we vluchten niet weg, maar ik geef je wel de ruimte die je nodig hebt) en nabijheid bieden (je bent veilig bij mij). En als we dat ’troosten’ noemen, dan mag je je hond zeker troosten.
Mag je een hond aaien als hij bang is?
Geen hond is hetzelfde. Of jouw hond het prettig vindt om aangeraakt te worden als hij bang is, zal dus heel erg afhangen van je hond.
Voor sommige honden werkt aanraking heel goed. Aanraking is een manier van veiligheid creëren. Honden zijn sociale dieren en reageren op de emoties van anderen. Als jij dus rustig bent, en je raakt je hond aan of je houdt hem vast, kan je die rust letterlijk overdragen op het lijf van je hond. Bij fysieke aanraking komen stofjes vrij in het lijf van je hond die betrokken zijn bij gevoelens van ontspanning en verbondenheid. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook bij een babytje dat huilt en stil wordt zodra hij wordt vastgehouden. Het lichaam van de één kalmeert het lichaam van de ander. We noemen dit co-regulatie.
Voor sommige honden werkt co-regulatie prachtig. Door de aanraking van hun mens, zakken ze weer in hun lijf en voelen ze zich rustiger. En als dat voor jouw hond ook geldt, dan is je hond aanraken (op een rustige manier, druk aaien overprikkelt je angstige hond vaak) een prachtige manier om rust te creëren. Als dit voor jouw hond geldt, dan merk je dat je hond:
- Zelf ook fysiek contact met jou zoekt
- Tegen je aan gaat leunen
- Zijn lichaam ontspant zodra hij het jouwe aanraakt
- Zucht of dieper gaat ademen bij fysiek contact
- Vrijwillig fysiek dichtbij blijft of zelfs dichterbij komt
Máár misschien heb je een hond voor wie de aanraking op een moment van angst veel te veel is. De hond is dan al zó overprikkeld door de angst, dat aanraking simpelweg nóg een prikkel is die hij dan eigenlijk niet kan hebben. In zo’n geval merk je dat je hond:
- Meer stresssignalen laat zien als jij hem aanraakt (bijvoorbeeld ook nog begint te hijgen bij aanraking)
- Wegkijkt of verstijft
- Wegstapt als je hem wil aanraken
- Onrustiger wordt bij aanraking
Neem dit serieus. Troosten kent niet één vorm. De vraag is wat jouw hond nodig heeft om zich veilig te voelen. Voor de één is dit aanraking, voor de ander dat je tegen hem praat en weer voor een ander simpelweg dat je afstand neemt van de prikkel die eng is. Geen hond is hetzelfde en het troosten van een bange hond ziet er dus nooit exact hetzelfde uit.
Praktische tips als je hond bang is
Als je een angstige hond hebt, is het vooral fijn om praktische tips te krijgen. Daarom zet ik hier nog even voor je op een rijtje wat je beter wel, en beter niet kunt doen als jouw hond bang is.
Wat kan je wel doen als je hond bang is?
- Blijf zelf rustig.
- Dwing je hond nergens toe, maar geef hem ruimte om te bepalen hoe snel hij wil gaan.
- Kijk naar de lichaamstaal van je hond en pas daar jouw acties op aan.
- Creëer afstand van de prikkel die je hond spannend vindt, zodat je hond kan ontspannen.
- Maak gebruik van routine en voorspelbaarheid. Dit geeft grip voor je angstige hond.
Wat kan je beter niet doen als je hond bang is?
- Boos worden. Je hond kan er immers niets aan doen dat hij bang is. Dat doet hij niet voor z’n lol of om jou te pesten.
- Corrigeren bij angst. Correcties leveren nóg meer spanning op en zullen de angst dus alleen maar versterken. Je hond doet niks verkeerd; hij is bang.
- Dwingen. Dwang maakt de spanning alleen maar groter.
- Overspoelen met prikkels. Is je hond bang voor fietsers? Dan is naast het allerdrukste fietspad van het dorp gaan staan geen goed idee. Je gaat dan veel te snel. Begin eens met één fietser op 50 meter afstand. Zo laat je je hond passend kennismaken met de spannende prikkel en bied je hem de kans om een positieve ervaring op te doen met hetgeen waar hij bang voor is.
Hulp bij je angstige hond
Wil je hulp bij je angstige hond? Je bent van harte welkom in een verbindingstraject. In dit traject duiken we samen de diepte in. Waarom is je hond zo bang? Wat kan je doen om je hond te helpen en wat is jouw rol in het hele plaatje? Wees welkom om gratis kennis te maken!
